YAYIN DÜNYASINDA SON TREND “Çizgi klasikler”
Kim derdi ki, bir dönemin efsanesi küllerinden doğacak…. Kim bilir kaç nesil, ders kitaplarının arasına koyup gizliden okuduğu çizgi romanlar yüzünden öğretmenlerinden ve anne-babasından azar işitti, belki de dayak yedi. Kaç kişinin çocukluk veya gençlik anılarını, çizgi romanın çini mürekkepleri renklendirmiştir. Sonra sessiz sedasız çekildiler ortalıktan, kitaplıklardan kutulara, oradan da şanslı olan varsa sahaf tezgahlarına düştü. 2000’li yıllarla birlikte hem eski “dava arkadaşlarımız” aramıza geri döndü, hem de yeni ekip arkadaşları edindik. Ama bu sene öyle bir şey oldu ki, bir zamanlar “tu kaka” diyerek çizgiromanları kötüleyenler bile ellerinde çizgi romanlarla dolaşmaya başladılar. Yılın ortasında başta NTV yayınları tarafından yayınlanan dünya klasiklerinin çizgi roman uyarlamaları, hem çizgi roman tutkunlarını hem de edebiyat severleri harekete geçirdi. Ardından başka yayınevleri de büyük ustaların eserlerini, çizgi roman olarak yayınlamaya başladılar.
Uzun lafın kısası, bu senenin en “renkli” yayınları hiç kuşkusuz hem yayın çeşitliliğiyle, hem satış rakamlarıyla, hem de sessizce ortalıktan çekilen bir efsanenin, gümbür gümbür geri dönüşüyle çizgi romanlar oldu. Best seller listelerinde hemen kendilerine yer açtılar ve başarı bütün yayıncıların gönlünü çeldi. Klasik eserlerin aslına ilgi her zaman tartışmalı olsa da, çizgi romanlara gösterilen ilgi tartışılmayacak kadar büyük. Dünya klasiklerini çizgi roman uyarlamalarıyla yayınlayan yayınevleriyle yayın dünyasının bu son trendini konuştuğumuzda şu cevapları aldık…
SUÇ VE CEZA DAHA ÇIKMADAN 30 BİN TALEP GELDİ
(NTV Yayınları Genel Koordinatörü Elif Kutlu)
NTV yayınları olarak yayınladığımız ilk kitabımız Macbeth 40.000’in üzerinde bir satış yakaladı. Dava 30 ve Frankenstein 20 binin üzerinde bir satış yakaladı. Tabi aradaki sayısal fark, yayın tarihleriyle alakalıdır. Son kitabımız Suç ve Ceza satış öncesi çok talep gördüğü için daha piyasaya sürülmeden üçüncü baskısını yapıp 30 bin adet dağıtıldı.
Dizinin bundan sonra yayınlanacak eserleri ise; Gustave Flaubert’in Madam Bovary’si, Tolstoy’un Savaş ve Barış’ı ile Victor Hugo’nun Sefiller’i geliyor. Charles Dickens’ın Büyük Umutlar’ı da ilerleyen tarihlerde çizgi roman tutkunlarıyla ve edebiyat severlerle buluşacak.
Dizi için genellikle, okurdan aldığımız tepkiler çok iyi. Şimdiye kadar negatif bir yorum almadık, ama çoğunlukla Türk yazarların eserlerini uyarlayıp uyarlamayacağımızı merak ediyorlar. Açıkçası, yayın programımızda bizim yazarlarımızın eserleri, bizim klasiklerimiz de var. Bu konuyla ilgili çalışmalarımız devam ediyor.
Uyarlama çizgi romanlar, kitap okurlarının da beğenisini kazandığı için orijinal metinlere olan ilgiyi de olumlu yönde etkiliyor. Bilhassa gençleri okuma alışkanlığı zayıf olan, edebiyata uzak duran bir kesimi, çizgi kültürü yoluyla edebiyata, klasiklere yönlendiriyor, bir ufuk açıyor bence. Bu kesimin belli bir süreç içinde bu uyarlamaların orijinallerine de yöneleceklerine inanıyorum.
Başka bir açıdan baktığımaz zaman, Çizgi Roman Dünya Klasikleri serisi profesyonel çevreden de çoğunlukla olumlu tepki aldı. Gerek akademisyenler, gerek eleştirmenler de ilgiyle yaklaştılar. Kitaplar ilk yayınlanmaya başladığında bazı olumsuz tepkiler de aldık tabii, ama bunlar çok sınırlıydı ve uzun sürmedi; satış rakamları bu tür tepkileri sonlandırdı sanırım.
MANGA SHAKESPEARE SERİSİ DEVAM EDECEK
(Everest Yayınları Genel Koordinatörü Sırma Köksal)
Şu ana kadar Shakespeare’in Hamlet, Romeo ve Jülyet, Fırtına ve 3. Richard adlı eserlerinin Manga uyarlamalarını yayınladık. Genel olarak her kitap 10.000’in üzerine çıkan bir satış rakamına ulaştı.
Manga Shakespeare dizisine devam edeceğiz. Şu anda Othello, Bir Yaz Gecesi Rüyası ve Julius Caesar yayına hazırlanmakta. Ama bunun yanında Fransız yayıncı Delcourt’un Ex Libris serisinden hazırlamakta olduğumuz on kitap da yayın programımızda. Bu seriden ilk olarak Victor Hugo, Voltaire ve Mary Shelley’in çizgi romanları çıkacak.
Klasiklerin Manga uyarlamaları yurtdışında da yoğun ilgi gören bir yayın türü. Ülkemizdeki okurların çizgi kitaplarımıza gösterdiği ilgiden çok memnunuz. Sanıyorum, bu yayıncılık dünyasına yeni bir soluk getirdi. Shakespeare gibi tüm zamanların büyük yazarları arasında anılan ismi, çizgi roman olarak da hak ettiği ilgiyi görüyor.
Çizgi roman uyarlamalarının, aslını nasıl etkilediğini değerlendirdiğimiz zaman şunu söyleyebiliriz; klasikler genellikle adı bilinip kimi insanlar tarafından okunmaşyan kitaplardır. Filme uyarlanmıştır, diziye aktarılmıştır yahut farklı şekillerle okurlara ulaşmıştır. Çizgi roman uyarlamalarının adlarını anıp kitaplarını almadığımız yazarlara belli bir popülerlik kazandırmasını umuyoruz.
FARKLI BİR TÜR
Edebiyat çevrelerinden, yani akademisyenler veya eleştirmenlerden nasıl bir tekpi aldığımızı değerlendirdiğimiz zaman; her şeyden önce çizgi roman uyarlamalarının edebiyatın kendisi değil, uyarlaması olduğunu kabul etmemiz gerekiyor. Tıpkı sinema filmi, televizyon dizisi gibi bir uyarlamadır bu tür kitaplar. Dolayısıyla aldıkları tepkiler de bu uyarlamalara bakış açısına göre değişiyor. Okurlarımızdan aldığımız mektupların hemen hepsi kitaplarımız için övgü dolu şeyler söylüyor. Ancak bazıları bu uyarlamaları edebiyata karşı yapılmış bir eylem gibi algılıyor. Örneğin Shakespeare’in tüm hayatını yazılı kültüre adamış olduğunu söyledi birisi. Oysa Shakespeare’in yazdığı oyunların yönetmeni ve başrol oyuncusu olduğunu da unutmamak gerekiyor. Ayrıca aslına saygı duyularak yapılan uyarlamaların, metinleri herhangi birinin kafasına göre kesip biçtiği, sadeleştirdiğini iddia ederek yazınsal özelliklerini kapı dışarı ettikten sonra bir de “şimdi işte okunacak hale getirdik” diye sunmaktan utanmadığı klasik roman yayıncılığından çok daha saygın olduğunu düşünüyorum.
OLASILIKSIZ’I TÜRKLER ÇİZECEK
(APRIL Yayıncılık Yayın Editörü Nazlı Berivan Ak)
APRİL Yayınları olarak her ne kadar çizgi roman yayınlamaya başlayalı birkaç hafta olmuş olsa da, April Çizgi Klasik serisinin ilk kitapları Edgar Allan Poe ve O. Henry’nin ilk baskısı tükenmiş durumda. Toplamda 5 bine yakın bir satışa ulaştığımızı söyleyebilirim.
Dizi henüz yeni başladı ve iki kitapla yola çıktık. Devamında gelecek olan kitaplar ise; H. G. Wells ve Jack London’ın öyküleriyle sürecek. Sırada Arthur Conan Doyle, Lovecraft, Bram Stoker, Oscar Wilde, Rafael Sabatini, Robert Louis Stevenson ve Ambrose Bierce gibi devlerin çizgi roman uyarlamaları var. Ayrıca April Çizgi Klasik serisi içerisinde alt seriler oluşturmayı ve Korku, Gotik ve Bilimkurgu Klasikleri’nden çizgi seçkilere de yer vermeyi hedefliyoruz.
Diğer yandan Türk çizerlerin kaleminden Olasılıksız, 1453, Empati, Akdeniz gibi çalışmalarımızı çizgi roman formatında yeniden yorumlama ve yayınlama konusunda çalışmalarımız sürüyor.
TANIŞMA KİTABI OLARAK ÖNEMLİ
Yayınlanan çizgi roman uyarlamalarına, okurlardan aldığımız geri dönüşlerde bizi çokça şaşırtan ve bir o kadar da mutlu eden bir durumla karşılaştık. Okuyucularımız, özellikle genç okuyucularımız, serimizde yer alan yazarlarla böylesi bir ilk tanışmayı mutlulukla karşıladıklarını ve yazarların kitaplarını aramaya başladıklarını ilettiler.
Akademik çevreden, yahut edebiyatla profesyonel olarak ilgilenen çevreden aldığımız eleştiriler ise değişiklik gösteriyor aslında. Bu hangi pencereden baktığınıza bağlı. Bir toplumsal sorumluluk projesi olarak çizgi klasikler değerlendirildiğinde, büyük bir projeden söz ediyoruz. Elbette sinemaya uyarlanan klasiklere de çeşitli olumlu veya olumsuz tepkiler gelir. Bu noktada Mark Twain’in kapaklarımızda da yer verdiğimiz sözü son derece önemli: “Klasik herkesin okumuş olmayı istediği, ama kimsenin okumak istemediği şeydir.” Edebiyat dünyasının dehalarını 144 sayfaya sığdırmak şüphesiz mümkün değil, ama bir ilk adım, bir tanışma kitabı olarak çizgi klasikler önemli bir görevi üstleniyor bizce.
Marx’ın Kapital’i de çizgiyle anlatıldı
Çizgi roman uyarlamaları sadece edebiyat klasikleriyle sınırlı değil. Yukarıda sözünü ettiğimiz çizgi romanların muhteşem dönüşü, dünyayı sarsan krizle yeniden ilgi odağı olan Das Kapital’i de etkisi altına aldı.
Yayınlandığı günden beri tartışılan, okunan, birçoklarınca inanılan kitap Kapital’in Yordam yayınları tarafından Manga uyarlaması yayınlandı. Fabrika işçisi Karl, işçilere zulmeden Kahya, büyük banka sahibinin kızı Anny, Anny’ye aşık ve fabrikatör Robin, Robin’in babası Heinrich gibi kahramanlarla etkili bir aksiyona dönüşen Manga Kapital’in ilk cildi, “Kapitalist sistemde toplumun zenginliği ‘muazzam bir meta yığını’ olarak görünür” sözüyle başlayıp, “Bizler köle değiliz!” cümlesiyle sona eriyor. Sözünü ettiğimiz uyarlama dünya klasiklerinden farklı olarak, Kapital’i önce romana ardından çizgi romana uyarlama işi ki, hayli zor bir iş olduğu daha baştan belli.
Bununla da baş edemem diyenler varsa, Versus Yayınları, Marx’ın Kapital’ini “Yeni başlayanlar için” adıyla hem son derece eğlenceli bir hale, hem de çizim, illüstrasyon ve fotoğraf kolajlı örneklerle daha kolay anlaşılır hale getirmiş. Kapital’in gerek Manga haliyle, gerek çizgilerle anlatımı sayesinde hem okunmazmış gibi görünen kitabı okuyacak, hem de noktasından virgülüne tüm mantığını anlayacaksınız, diyebiliriz.
DİĞER GÖRÜŞLERE GELİNCE
Geçtiğimiz kitap fuarı sırasında pek çok çizgi roman tutkunu ve yayıncısıyla konuşup, dünya klasiklerinin çizgi roman uyarlamaları üzerine dertleştiğimizde hepimiz aynı şeyi söylüyorduk aslında.
Tamam dünya klasiklerine ilgiyi artırması iyi, öyle veya söyle çizgi roman piyasasını hareketlendirmesi de iyi, ama ne çizgi roman ne de dünya klasiği olmuş. Çizgi roman tutkunlarının alışık olduğu kareler veya etkileyici çizimler yok çoğunda. Renklendirmeler veya kağıt kullanımlarında da ciddi sorunlar var hattâ. Bir heves alıp okuduğunuzda da ne metinden ne de çizimden zevk alıyorsunuz. Konunun uzmanı bir iki isimle konuştuğumda ise (kendileri yayıncı olur) sözkonusu çizerlerin çoğunun o kadar da ahım şahım çizerler olmadığını dile getirdiler. Eh ustalarla mukayese edilince haklı olduklarını da söylemek gerek. Sonuç olarak, okumalı elbette ama çizgi roman olmadığını da bilmek gerek bir taraftan, yoksa Mike Mignola, Alan Moore, Dave Gibbons, Frank Miller ve diğerlerinin yaptıklarını ne olarak adlandıracağımızı bilemeyiz! Bunun haricinde -taraf tutmak sanmayın- Gerekli Şeyler, arkabahçe, İthaki Yayınları, Oğyak Yayınları (Maceraperest dizisi) … ve daha birçok çizgi roman yayınlayan yayıncıların kataloglarındaki çizgi romanlarla klasik uyarlamalarını bir tutmamak gerek kanaatindeyim.
